Хиймэл оюун Энэтхэгийн уламжлалт нэхмэлийн хээг хуулбарлах болсон нь “хэн эзэмших вэ” гэсэн асуулт дэвшүүллээ

Зураг (тайлбар): Энэтхэгийн торгон нэхмэлчин: McKay Savage / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Энэтхэгийн нэхмэлийн хээ угалз нь тухайн газар нутгийн дурсамж, ард түмний домгийг агуулдаг. Харин одоо компьютер эдгээр хээг зураад, нэхээд эхэлснээр “соёл өгөгдөл болсон цагт хэн эзэмших вэ” гэсэн асуулт гарч ирж байна гэж Al Jazeera бичжээ.

Мегхалая мужийн Шиллонгийн MIT их сургуулийн дэд профессор Битупан Дека “гамуса” алчуур худалдаж авахдаа дэлгүүр болгонд нэг хэдэн хээ давтагдаж байгааг анзаарчээ. Асуухад Ассам мужийн Суалкучигийн нэхмэлчид нэг загвар зохиосных нь төлөө ойролцоогоор 2,000 рупи (21 доллар) нэг удаа авдаг, роялти авдаггүй, тиймээс үйлдвэрлэгчид загварын тоог цөөлдөг гэдгийг мэдсэн байна. Дека хязгааргүй олон шинэ загвар үүсгэдэг системийг бүтээсэн бөгөөд уламжлалт зураачдыг орлох бус тэдний гарт байх хэрэгсэл болгохыг хүсдэг гэв.

Ражастханы Санганер хэвлэмэл даавууны Rekh Sanganeri өгөгдлийн сан хээг бэхний цацралт, бага зэргийн хазайлт хүртэл тэмдэглэсэн өндөр нягтралтай зураг агуулдаг. Хөгжүүлэгч нь үүнийг судалгаа, урлагт ашиглах нөөц гэж үздэг ч Al Jazeera “хадгалах гэсэн хэрэгсэл гар урчгүйгээр хуулбарлах боломжийг нэмэгдүүлж байна” гэсэн зөрчилдөөнийг онцолжээ.

Энэтхэг нэхмэлийн дурсамжаа олон жил цахимжуулж ирсэн. 2026 оны 2 дугаар сард Нью-Дэлхийн хиймэл оюуны уулзалтад Tata Consultancy Services нэхмэлийн загварыг нэхэх машины зааварт хөрвүүлдэг Bridgital Loom системийг толилуулсан бөгөөд Каанчипурамд туршилт хийж байна. Компанийн төлөөлөгч шинэ нэхмэлчин мастер болоход 15 гаруй жил зарцуулдаг, технологи үүнийг богиносгоно гэжээ. Харин шүүмжлэгчид нэхмэлчин загвар, өнгийг санах шаардлагагүй болж, бүтээлч байдал, ой тогтоолтоо машинд өгч байна гэж үзэж байна.

Хууль зүйн хоосон орон зай ч бий. 2025 оны 12 дугаар сард Аж үйлдвэрийн хөгжлийн хэлтэс хиймэл оюуны хөгжүүлэгчид зохиогчийн эрхтэй материалаар загвараа сургахад тус бүрээс нь зөвшөөрөл авахгүй, харин төрөөс тогтоосон роялти төлөх “бүх нийтийн лиценз”-ийн санал дэвшүүлжээ. Гэвч хээ нь нийтийн өв, нэг эзэнгүй тул роялтийг зураач, гэрэл зурагчин, өгөгдөл нэгтгэгч, хөгжүүлэгчийн аль нь авахыг хуулиар тодорхойлоогүй байна.

Төр хөнгөн нэхмэлийг хиймэл оюунтай холбосон судалгааны тэнхим байгуулж (IIT Дели, 1.4 сая долларын төсөвтэй төв), нэхмэлчдийг бүртгэж, ломд мэдрэгч суурилуулах, QR кодтой гарал үүслийн шошго олгохоор төлөвлөж байна. Маха Раштрын Vingatha систем ч адил зарчмаар Пайтхани зэрэг сари-г баталгаажуулдаг.

Ражастханы нэхмэлчин, худалдаачин Динеш Чхипа “Уламжлалт гар урлал удаан. Дижитал технологи ашиглан сул орхисон зайг дүүргэхийг би буруутгахгүй. Гэхдээ Багру, Жайпури гэх мэт нутгийн нэрийг бүү ав. Эдгээр хээ тухайн нийгэмлэгийн соёл, хэрэгцээнээс төрсөн” гэж Al Jazeera-д хэлжээ.

Эх сурвалж: Al Jazeera, 2026 оны 10 дугаар сарын 21.