2026 оны Нобелийн энх тайвны шагналыг Өмнөд Африкийн хуульч Нави Пиллай хүртлээ

Зураг (Нави Пиллай, 2023): Wayamo Foundation / Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

Норвегийн Нобелийн хороо энэ оны энх тайвны шагналыг Өмнөд Африкийн 85 настай хуульч Наванетем «Нави» Пиллайд олгохоор 10-р сарын 9-нд Осло хотноо зарлалаа. Энэ нь 125 дахь удаагийн энх тайвны шагнал бөгөөд энэ жил нийт 287 нэр дэвшигч байжээ.

Хороо юу гэж үзэв

Хорооны үзэж буйгаар Пиллай дайны гэмт хэрэг, хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг, геноцидыг шүүхээр шийдвэрлүүлэх тогтолцоог бий болгоход онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн. Дэлхийд олон зөрчил мөргөлдөөн өрнөж буй энэ үед олон улсын эрх зүй энх тайван, аюулгүй байдлын тулгуур болж байгааг хороо онцолсон. Хорооны дарга Йорген Ватне Фриднес олон улсын эрх зүйн тогтолцоо хүчтэй дарамтад орж байгаа ч шүүгчид эмх замбараагүй байдлыг тогтоон барьж байдаг гэж хэлжээ.

Нави Пиллай гэж хэн бэ

Энэтхэгийн тамил гаралтай Пиллай 1967 онд тухайн үеийн Натал мужид хуулийн үйл ажиллагаа явуулах газар нээсэн анхны эмэгтэй болсон. Апартейдын үед Нельсон Мандела болон апартейдын эсрэг тэмцэгчдийг өмгөөлж байсан бөгөөд дараа нь Өмнөд Африкийн Дээд шүүхэд ажилласан анхны арьсны өнгөт эмэгтэй шүүгч болжээ.

Руандагийн олон улсын эрүүгийн шүүхэд ажиллахдаа хүчингийн болон бэлгийн хүчирхийллийг хүн төрөлхтний эсрэг гэмт хэрэг, геноцид гэж үзэж болохыг тогтооход хувь нэмрээ оруулсан. Цаашлаад Олон улсын эрүүгийн шүүхийн шүүгч, НҮБ-ын Хүний эрхийн дээд комиссараар ажилласан бөгөөд одоо Олон улсын шүүхийн шүүгч юм. Мөн НҮБ-ын Палестины эзлэгдсэн нутаг дэвсгэрийн асуудлаарх хараат бус мөрдөн шалгах комиссыг тэргүүлсэн. Тус комисс өнгөрсөн жил Израиль Газад геноцид үйлдсэн гэж дүгнэсэн тайлан гаргасан.

Хариу үйлдэл

Пиллай шагналаа олон улсын гэмт хэргийн хохирогчдод зориулж байгаагаа нацист удирдагчдыг шүүж байсан Нюрнбергийн шүүх танхимд мэдэгдсэн. НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Антониу Гутерриш энэ шагналыг олон улсын эрх зүй, хүний эрхийг хамгаалж буй бүх хүнд өгсөн хүндэтгэл гэж үнэлсэн бол Өмнөд Африкийн Ерөнхийлөгч Сирил Рамафоса түүний зориг, шударга байдлыг сайшаажээ.

Харин Израилийн Гадаад хэргийн яам шагналыг Израилийн эсрэг өрөөсгөл үзлийг сурталчлахад ашигласан хэмээн буруушаасан. АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамп хороог шагналын нэр хүндийг унагалаа гэж шүүмжилсэн бөгөөд Цагаан ордон мөн өдөр Олон улсын эрүүгийн шүүхэд шинэ хориг арга хэмжээ зарласан байна.

Шагналын хэмжээ 12 сая шведийн крон буюу ойролцоогоор 1.2 сая ам.доллар. Гардуулах ёслол 12-р сарын 10-нд Осло хотноо болно.

Эх сурвалж: Al Jazeera