Гүехэн усны шүрэн хадны 96 хувь устах аюулд орлоо: IUCN-ийн шинэ үнэлгээ

Зураг (Австралийн Great Barrier Reef-ийн шүрэн, архивын зураг: Gökhan Tolun / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)

Дэлхийн гүехэн усны шүрэн хадны бараг бүгд ойрын 50 жилд сүйрэх маш өндөр эрсдэлтэй байна гэж Байгаль хамгаалах олон улсын холбоо (IUCN) шинэ үнэлгээндээ сэрэмжлүүллээ. Пүрэв гарагт танилцуулсан тайланд үнэлгээнд хамрагдсан шүрэн хадны экосистемийн 96 хувийг хамгийн өндөр эрсдэлтэй «устаж болзошгүй» (critically endangered) ангилалд оруулж, 2075 он гэхэд бүрэн устах боломжтойг дурджээ.

Үнэлгээнд халуун болон хагас халуун орны 127 шүрэн хадны систем, нийт 188,362 хавтгай дөрвөлжин километр талбайг хамруулсан. IUCN НҮБ-ын уур амьсгалын шинжээчдийн самбарын «дунд зэргийн» хувилбарыг ашигласан бөгөөд энэ хувилбараар 2100 он гэхэд дэлхийн дундаж температур үйлдвэржилтийн өмнөх үеэс 2.7°C-аар нэмэгдэнэ.

Тайланг Арменийн Ереван хотод болж буй НҮБ-ын биологийн төрөл зүйлийн COP17 чуулган дээр танилцуулав. IUCN-ийн шүрэн хадны экосистемийн үнэлгээний шинжлэх ухааны удирдагч Мишал Гудка уур амьсгалын өөрчлөлтийн ирээдүйн аюул ойр бөгөөд ноцтой байгааг онцлов. Шүрэн халуунд мэдрэмтгий тул далайн дулаарал, түүнээс үүдэх цайралт нь хамгийн том аюул. Мөн энэ жил «супер Эль-Ниньо» үүссэн нь нэмэлт эрсдэл болж байна гэж тэрээр хэллээ.

Хад сүйрэх үед хатуу шүрэн алга болж, оронд нь замаг, хагархай чулуу, хөвөн (sponge) давамгайлдаг. Ингэснээр хад жижиг сээр нуруугүй амьтнаас эхлээд груперын төрлийн загас хүртэл олон зүйлийг тэтгэх чадвараа алддаг. Шүрэн хад далайн амьтдын дөрөвний нэгийг тэтгэж, далайн хүнс, аялал жуулчлал, эргийн элэгдэл, шуурганаас хамгаалах чухал үүрэгтэй.

Австралийн Great Barrier Reef, Номхон далай болон Зүүн Өмнөд Азийн Coral Triangle, Месоамерикийн хаалтын хад, Улаан тэнгисийн шүрэн хад зэрэг дэлхийд алдартай хадны ихэнх нь «устаж болзошгүй» ангилалд оржээ.

Долоо хоногийн өмнө IUCN-ийн Nature сэтгүүлд нийтэлсэн өөр судалгаагаар хад үүсгэгч шүрэн зүйлийн 44 орчим хувь уур амьсгалын өөрчлөлтөөс болж устах эрсдэл өндөртэй гэж гарсан. Өнгөрсөн жилийн судалгаагаар хортой цайралт дэлхийн хадны 84 хувийг хамарсан нь бүртгэгдсэн хамгийн хүчтэй цайралт байв.

Гэхдээ IUCN дэлхийн ихэнх бүс нутгийн шүрэн хад «одоохондоо үгүй болоогүй» гэж үзэж байна. Гудка шүрэн хад цайралтаас сэргэх гайхалтай чадвартай, тэсвэртэй хадны хэсгүүд ирээдүйд ч үлдэж магадгүй тул тэдгээрийг хамгаалахын тулд боломжит бүх арга хэмжээг авах ёстой гэжээ.

Эх сурвалж: Al Jazeera, AFP, AP (2026.10.22).