Израилийн парламентын сонгууль: мэдэх ёстой таван зүйл

Зураг (Иерусалим дахь Кнессетийн барилга, жишээ зураг): Clema12 / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Израилийн иргэд мягмар гарагт парламентын (Кнессетийн) сонгуульд оролцож байна. 2023 оны 10-р сарын 7-ны халдлагаас хойших анхны сонгууль нь Израилийн түүхэн дэх хамгийн чухал сонгуулийн нэг гэж үнэлэгдэж байгаа юм.

Сонгууль улс орон олон жилийн мөргөлдөөнд оролцож, олон улсын шүүмжлэл нэмэгдэж, дотоодын хуваагдал гүнзгийрч буй үед болж байна. Al Jazeera-гийн тайлбарыг үндэслэн гол таван асуудлыг товч танилцуулъя.

1. Гол хүчнүүд, санал асуулга

Парламентад орохын тулд намууд 3.25 хувийн босго давах ёстой. Парламентын бүрэн эрхийн хугацаа дөрвөн жил. Өрсөлдөж буй хоёр блок байна. Нэг талд Ерөнхий сайд Бенжамин Нетаньяхугийн «Ликуд» нам болон Шас, Нэгдсэн Тора иудаизм, «Оцма Йехудит», «Шашны сионизм» зэрэг хэт баруун, хэт шашны намууд нэгдсэн. Нөгөө талд Гади Эйзенкотын «Яшар», Яир Голаны «Ардчилсан», Авигдор Либерманы «Исраэль Бейтену» болон Нафтали Беннет, Яир Лапид нарын «Хамтдаа» эвсэл бүхий сөрөг хүчний эвсэл байна.

Шинэ санал асуулга хийхийг баасан гарагаас хориглосон. Түүнээс өмнө нийтлэгдсэн өгөгдлөөр аль ч блок парламентын 120 суудлын 61 гэсэн олонхийг авахааргүй байв. Олон нийтийн өргөн нэвтрүүлгийн «КАН» суваг сөрөг хүчний эвсэл 52, Нетаньяхугийн блок 50 суудал авна гэж таамаглаж, үлдсэн суудлыг арабын «Раам», «Нэгдсэн жагсаалт» зэрэг бусад нам авна гэжээ. Хоёр блок хоёулаа одоогоор арабын намуудтай хамтрахгүй гэж мэдэгдсэн тул сонгуулийн дараах эвсэл байгуулах хэлэлцээр хүнд байх төлөвтэй.

2. Гол асуудлууд

Дотоодод аюулгүй байдлын алдааны хариуцлага, шашин сүсэгтэн бүлгийн цэргийн алба хаахаас чөлөөлөгдөх эрхийн талаарх дургүйцэл, шүүмжлэгчдийн үзэж буйгаар ардчиллын байгууллагуудыг сулруулдаг шүүхийн шинэчлэлийг Нетаньяху удаа дараа дэвшүүлж байгаа зэрэг асуудал яригдаж байна. Дайнд ядарсан сонгогчид Газын зурвас, Баруун эрэг, Ливанд ямар бодлого баримтлахыг шийдэх бөгөөд ихэнх нь аюулгүй байдал, эдийн засгийн тогтвортой байдлыг эрхэмлэж байна.

3. Сонгуулийн ач холбогдол

Энэ бол 2023 оны 10-р сарын халдлагаас хойших анхны сонгууль. Израилийн олон улсын байр суурь суларч, холбоотнуудын хэд хэд нь Баруун эрэг дэх суурингуудад хориг тавьсан. Нетаньяху есдүгээр сарын 24-нд НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейд үг хэлэх үеэр олон орны төлөөлөгч танхимаас гарсан.

4. Нетаньяхугийн ирээдүй

Нетаньяху Израилийн хамгийн удаан ажилласан Ерөнхий сайд бөгөөд сүүлийн 17 жилийн 15-аас илүүд төрийг толгойлж, нийт 19 жил ажилласан. Тэрбээр 2023 оны халдлагын өмнөх аюулгүй байдлын алдааны талаарх шүүмжлэл, 2019 оноос хойш шүүгдэж буй авлигын хэрэг, Олон улсын эрүүгийн шүүхээс гаргасан баривчлах тушаалтай тулж байна. Сонгуульд ялагдвал авлигын хэргийн шүүх хурал илүү хүндрэлтэй болох бөгөөд ял сонсгогдвол хорих ял оногдож болзошгүй гэж Al Jazeera тэмдэглэжээ.

5. Палестин гаралтай иргэд

Сонгуульд 7.3 сая иргэн санал өгөх эрхтэй бөгөөд тэдний 1.2 орчим сая нь Израилийн палестин иргэд юм. Саяхан хийсэн судалгаагаар палестин иргэдийн оролцоо 60 хувь хүрч болзошгүй, 65 хувьд хүрвэл арабын жагсаалтууд Кнессетэд 15 хүртэл суудал авч магадгүй гэж үзжээ. Сонгуулийн Төв хороо өнгөрсөн сард «Нэгдсэн жагсаалт», «Раам»-ыг сонгуулиас хасах шийдвэр гаргасан боловч дээд шүүх үүнийг түргэн хүчингүй болгосон. Харин «Балад» намын удирдагч Сами Абу Шехадег 10-р сарын 7-ны халдлагыг «чухал түүхэн үйл явдал» гэж бичсэн нийтлэлээс шалтгаалан нэр дэвшихээс татгалзахад хүрчээ.

Эх сурвалж: Al Jazeera (Stephen Quillen), 2026.10.26