Энэтхэгийн хилийн цагдаагийн дарга Хятадын цэрэгтэй Аруначал Прадешт хэд хэдэн тулгарал үргэлжилж байгааг мэдэгдлээ

Зураг (Аруначал Прадеш дахь Тавангийн Бум Ла давааны орчмын уулс, жишээ зураг): Rohit Sharma / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Энэтхэг-Түвдийн хилийн цагдаагийн (ITBP) хүчний ерөнхий захирал Шатруджит Капур (Shatrujeet Kapur) өнгөрсөн долоо хоногийн сүүлээр Энэтхэгийн зүүн хойд хэсгийн Аруначал Прадеш мужид Хятадын армитай хэд хэдэн тулгарал одоо ч үргэлжилж байна гэж мэдэгджээ. Гималайн хилийг хамгаалдаг энэ хагас цэрэгжсэн хүчний дарга албан хаагчдаа шагнах ёслолын үеэр үг хэлэхдээ тулгаралтад командосууд оролцож байгааг дурджээ.

Тулгаралт Аруначал Прадешийн алслагдсан Дээд Субансири бүс нутагт болж байна гэх. Ойролцоогоор дөрвөн сарын өмнө тус мужийн иргэний нийгмийн бүлгүүд Al Jazeera-д Хятадын цэргүүд Энэтхэгийн нутаг дэвсгэрт улам нэвтэрч, Энэтхэгийн цэргүүдийг эргүүлийн цэгүүдэд очихыг нь саатуулж байна гэж ярьсан байв.

Энэ нь хоёр орны харилцаа болгоомжтойгоор дулаарч байгаа үед яригдаж байна. Хятадын Ерөнхийлөгч Си Жиньпин өнгөрсөн сард БРИКС-ийн дээд хэмжээний уулзалтад оролцохоор долоон жилийн дараа анх удаа Нью-Дели хотод ирж, Ерөнхий сайд Нарендра Модитой уулзсан. Al Jazeera-гийн тэмдэглэснээр энэ дулаарал нэг талаар АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трампын худалдааны дайнаас үүдэлтэй.

Энэтхэгийн засгийн газар хилийн хурцадмал байдлын мөн чанарыг одоогоор баталгаажуулаагүй байна. Гадаад яамны хэвлэлийн төлөөлөгч Рандхир Жайсвал Хятадын цэргүүд тогтсон эргүүлийн хэв маягаас хазайх үед хилийн бүсийн нөхцөл байдал үе үе таагүй болдог гэж хариулсан ч үргэлжилж буй тулгаралтын талаар тайлбар өгөөгүй. Харин сөрөг хүчний Конгресс намын Аруначал Прадеш дахь тэргүүн Босирам Сирам Хятадын цэргүүд Дээд Субансирид Энэтхэгийн нутагт ойролцоогоор 50 км гүн орсон гэж мэдэгдэв. Al Jazeera-гийн нийтлэлд Хятадын талын байр суурь тусгагдаагүй байна.

Хоёр орны 3,500 км хил одоо ч тодорхойлогдоогүй. 2020 оны 6-р сард Ладакийн Галван хөндийд хоёр орны цэргүүд мөргөлдөж, Энэтхэгийн дор хаяж 20 цэрэг амиа алдсан бол Хятад хожим өөрийн дөрвөн цэрэг нас барсныг хүлээн зөвшөөрсөн. Хиймэл дагуулын зураг болон хэд хэдэн эх сурвалж тэр мөргөлдөөнөөс хойш Хятад урьд маргаантай байсан зарим газрыг бодитоор хяналтдаа авсныг харуулдаг гэх боловч Энэтхэгийн засгийн газар нутгаасаа ямар нэг хэсгийг алдсанаа хүлээн зөвшөөрөөгүй хэвээр байна.

Олон улсын хямралын бүлгийн (International Crisis Group) шинжээч Правин Донти харилцаа дулаарч буй үед хилийн хурцадмал байдал давтагдаж байгааг «нэг хэв маяг» бөгөөд Бээжингийн дарамт байж магадгүй гэж үзжээ. Түүний хэлснээр хил тодорхойлогдоогүй учир тулгаралт үе үе гарах нь гарцаагүй, зарим нь хяналтаас гарч болзошгүй.

Хоёр орон хилийн асуудлаар дипломат сувгаар хамтран ажилладаг. Хилийн асуудлаарх зөвлөлдөх, зохицуулах ажлын механизмын (WMCC) 36 дахь уулзалт 8-р сарын 6-нд болж, 9-р сард Аруначал Прадешт анх удаа командлагч түвшний уулзалт хийжээ. Жавахарлал Неру их сургуулийн профессор Б.Р.Дипак эдгээр уулзалт тулгаралтыг түр зуур намжааж болох ч түүхэн, улс төрийн, стратегийн үндэстэй хилийн маргааныг дангаар нь шийдэж чадахгүй гэж үзсэн байна. Энэ долоо хоногт тэтгэвэрт гарах Капур Хятадын хилийн цэргийн чадавх сайжирсан тул Энэтхэгийн хүч уламжлалт аргаар тулгарахад хүндрэлтэй болсныг сануулжээ.

Эх сурвалж: Al Jazeera (Яшрадж Шарма), 2026.10.27