Малавид Эль-Ниньогийн ган гачигт үхэр өсгөгчид өвс хайж өдөржин алхаж байна

Зураг (Лихубула хүрхрээний орчмоос харсан Мулание уул): Akerbeltz / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Малавигийн өмнөд хэсгийн Мулание дүүргийн үхэр өсгөгчид Эль-Ниньогийн нөлөөгөөр улам даамжирч буй ган гачигт үхрийнхээ өвс тэжээлийг олохын тулд хэдэн арван километр явж байна. Олон айлын хувьд үхрээ амьд байлгах нь улам их зардалтай тэмцэл болж байгаа тухай Al Jazeera сурвалжиллаа.

Өвс хайсан аялал

25 настай Лоренс Абисон Лихубула голын эрэг дагуу алхаж, хэдэн метр тутамд өвсийг шалгана. Тэрбээр гурван найзтайгаа үүрээр Нсанжама тосгоноосоо 27 км зам туулж ирж, өглөөгөөр хадуураар өвс хадаж, боодол болгон уулын энгэр өөд зөөжээ. Хоёр цагийн хугацаанд 10 үхрийг нэг өдөр тэжээх хэмжээний өвс хураасан байна. “Эдүгээ өвс олоход их хэцүү, тиймээс бид ийм холын зам туулсан. Энд ч өвс долоо хоногт хүрэхгүй, цаашаа явах хэрэгтэй” гэж Абисон ярьжээ.

Лихубула гол нь 3,002 метр өндөр Мулание уулнаас эх авдаг. Энэ уул нь халуун бүсийн өмнөд Африкийн хамгийн өндөр цэг бөгөөд эргэн тойрны олон нийтэд усны чухал эх үүсвэр болдог. Голын эргийн оршин суугчид олон жилийн турш ус, ургамлын өөрчлөлтийг мэдэрсэн гэж ярьдаг. Зарим газар гол гүехэн болж, эрэг дагуух мод, өвс алга болсон гэнэ.

Малави 2023/24 оны борооны улиралд хуурай, халуун цаг агаарыг мэдэрсэн бөгөөд Эль-Ниньо өмнөд Африкийн тунадасны хэв шинжид нөлөөлсөн. Цаг уурын газар тухайн үед Малавийн зарим хэсэгт, ялангуяа өмнөд бүсэд хэвийнээс бага тунадас, удаан үргэлжлэх хуурайшилтын эрсдэл өндөр гэж анхааруулж байсан байна.

Өвсний төлөөх өрсөлдөөн

Өвс хураагчид уламжлалт цагаасаа эрт, өмнө нь 10 дугаар сараас хойш дугуйгаар голд очдог байсан бол энэ жил хэдэн сарын өмнөөс аялж эхэлсэн. Өмнөхөөсөө илүү алс явж байгаа тул голын эргийн оршин суугчидтай өрсөлдөх болжээ. Тэд зэгсийг ширмэл дэвсгэр хийхэд, өвсийг мал тэжээхэд ашигладаг аж.

2014 оноос Нсанжамад үхэр өсгөж буй 54 настай Макдональд Хандалауо 10 үхэртэй бөгөөд Абисон шиг залуусыг голд өвс хураахаар явуулдаг. Тэрбээр “Бороо зогссоны дараа бид эндээс өвс хайдаг ч цаг уурын өөрчлөлтөөс болж өвс хомс болсон. Тиймээс бид тэр залуусыг тэнд явуулдаг. Холын зам, заримдаа бүтэн өдөр болдог” гэж хэлсэн. Тэжээл дутуугаас үхрийн сүүний гарц буурсан, мал бага иддэг болсон байна. Өвсийг нөхдөг эрдэнэ шишийн хивэг ч хомс, үнэтэй бөгөөд эрдэнэ шишийн ургац буурснаас хивэг авах боломж хумигдсан гэж тариаланчид хэлжээ.

Хандалауо голын эрэг дагуу тариалалт хийж буй нь бас нэг дарамт гэж үзэж байна. Тэрбээр “Урьд нь зэгс, өвс элбэг байсан, одоо ус байгаа газар хүртэл хүнсний ногоо тариалж байгаа учраас олдохгүй байна. Үүнээс болж ус хурдан ширгэж, өвс хомс болж байна” гэжээ. Тэрбээр урьдын адил голын эргээс тодорхой метр дотор тариалахыг хориглохыг хүсч байна.

Хоршооны туршлага

Хандалауо 400 хүртэл гишүүнтэй “Шинэ Тучира сүүний нэгтгэх бүлэг” хоршооны нярав. Хоршоо гишүүдийн сүүг цуглуулж, хадгалж, томоохон боловсруулагчдад худалддаг бөгөөд тэжээлийн хомсдолтой хэрхэн тэмцэх талаар санал солилцох талбар болдог. Зарим нь ургац хураалтын үеэр эрдэнэ шишийн иш цуглуулж, өвс хомс үед хэрэглэхээр хадгалдаг. Бусад нь вандуй, будааны үлдэгдлийг тэжээлд нэмдэг байна.

Гэвч тэжээлийн хомсдол тариаланчдын орлогод цохилт өгч байна. Хандалауо хэвийн сард сүүний борлуулалтаас нэг сая гаруй Малавийн квача (577 доллар) олдог байсан бол сүүлийн үед орлогын ихэнхийг өвс хураагчдад олгох, эрдэнэ шишийн хивэг авахад зарцуулж байгаа аж. Одоогийн нөхцөлд сүргээ хэр удаан үлдээж чадахаа тэр мэдэхгүй байна.

Бороо хүлээсэн нүүдэлчид

Нкандо дахь 25 настай Алефа Саулогийн гурван үхэр туранхай болж байна. Тэрбээр бух өсгөж нэг жилийн дараа зардаг бөгөөд туслахуудад 50,000 квача (29 доллар) төлдөг ч тэд өвчний улмаас хоёр хоног ажилдаа ирээгүй. Саулог бороо удахгүй орж, өвс ургаж, үхэр жин нэмэх болно гэж найдаж байна. “Мал идэж, эрүүл харагдахад би баярладаг. Одоо би гунигтай байна. Мал өлссөн ч би хоол өгч чадахгүй байна” гэж тэрбээр хэлжээ.

Эх сурвалж: Al Jazeera (2026.11.1)